Berichtdoor Cicero » 24 jun 2013 09:41
@elbert, dank voor je antwoord.
1. De bedoeling van de schrijver(s).
De termen 'instelling van het huwelijk' en 'scheppingsorde' of '-instelling' maken mij behoorlijk sceptisch, om twee redenen. Ten eerste is Gen. 2 niet een juridische tekst (het woord instelling, huwelijk of scheppingsorde komt niet voor) en je neemt nogal wat adem uit het verhaal als je er precieze voorschriften uit wilt afleiden. De strekking in algemene zin is mijns inziens dat menszijn tot vervulling komt in het samenzijn met andere mensen, en dat wordt voor de schrijver het beste geïllustreerd in het partnerschap van man en vrouw. In de tijd van de schrijver bestonden ook geen andere relatievormen. Genesis is niet voor ons geschreven, maar (even christelijk gesproken) het is een tekst geaccommodeerd aan het begrip van Israël in die tijd (net zoals Jezus in gelijkenissen soms strikt genomen foutieve info geeft, zoals over het mosterdzaadje). Als je er dus een objectieve blauwdruk van wilt maken over het huwelijk dan overvraag je de tekst.
Ten tweede zie je wat er gebeurt als mensen in Genesis een scheppingsorde willen lezen: men projecteert de eigen opvattingen in het verhaal terug, en ook net hoe het voor het retorische doel uitkomt. Philo bijvoorbeeld leidt uit het feit dat de mens als laatste is geschapen af dat die a.h.w. de stuurman op het schip der schepping is. 1 Tim. 2 leidt uit het feit dat de vrouw als tweede is geschapen dat de vrouw dus onder de man staat. In Tobit geldt het als een Mozaïsch voorschrift dat je binnen de familie trouwt, quod non. Etcetera.
Daarom ben ik heel voorzichtig om de eerste hoofdstukken van Genesis te veel als een prescriptieve tekst te lezen, zeker als die voorschriften nogal goed lijken uit te komen in het wereldbeeld van de lezer.
Want net zoals je uit de verhalen over polygame huwelijken kunt afleiden dat ze 'eigenlijk' niet goed zijn, zou je uit de verhalen over trouwen binnen de familie kunnen afleiden dat je 'eigenlijk' binnen de familie moet trouwen, zoals Tobit doet.
2. Is een voorschrift ook nu normatief.
Ik zou niet durven beweren dat Genesis bijvoorbeeld slavernij uitsluit van de scheppingsorde. Daarvoor moet je wel héél erg tussen de regels doorlezen.
In de Bijbel wordt slavernij als een gegeven veronderstelt. Dit houdt inderdaad niet per se een principiële goedkeuring in. Maar dat de schrijvers, zeker in het OT, 'eigenlijk' slavernij niet vinden kunnen, is denk ik een wensgedachte. Ik zie geen enkele reden te denken dat iemand uit het oude Israël zou vinden dat slavernij 'eigenlijk' afgeschaft zou moeten worden.
Ook ten aanzien van polygamie is 'tolerantie' een te zwak woord. Polygamie hoort er gewoon bij, ook al heeft het zo z'n mogelijke problemen zoals uit de verhalen blijkt en waren de meeste Israëlieten in de praktijk monogaam. In het NT is polygamie nergens expliciet verboden, behalve voor opzieners.
Inderdaad is er geen ruimte voor verruiming van de seksuele moraal.
Al met al denk ik dat je te veel je eigen opvattingen in de Bijbel inleest als je denkt dat de schrijvers slavernij en polygamie alleen maar toelaten en reguleren, en dat het scheppingsverhaal een soort wetstekst is. Ik zou veel meer accent willen leggen op de accommodatie van de Bijbel aan de context van de tijd. Ik denk niet dat de Bijbel boven de geschiedenis zweeft, maar dat de Bijbel zelf een geschiedenis heeft, en dus ook de mores van die geschiedenis weergeeft. Dat vind ik een veel bevredigender verklaring voor alle vreemde, voor ons gevoel inhumane, en ook tegenstrijdige zeden die in de Bijbel voorkomen. Het alternatief heeft toch iets gewrongens en ontkomt niet aan de verdenking onwelgevallige Bijbelteksten recht te willen praten.
Dat laatste wordt ook wel eens gezegd van mensen die de 'homoteksten' onschadelijk willen maken. Dat klopt soms wel, denk ik. De fout die men dan maakt is dat men veronderstelt dat de Bijbel iets expliciet goed of af moet keuren, en dat we dat dan direct moeten navolgen. Maar net zoals elbert wil ik kijken naar bepaalde lijnen, alleen trek ik andere lijnen. Waarom ik de lijnen van elbert niet overtuigend vind heb ik hierboven uitgelegd.
Wie vóór homorelaties is, is niet voor verruiming van de seksuele moraal, maar wil alleen dat gender niet uitmaakt voor een partnerschap/huwelijk. Voor die verruiming van het huwelijk zijn ook Bijbelse lijnen aan te wijzen, met name het primaat van de liefde boven allerlei concrete regels.
Edit:
Aanvulling:
Laat ik het nog eens zo zeggen. In de Bijbel is het goed of fout zijn van slavernij, polygamie simpelweg GEEN ISSUE. Pas als het een issue wordt, moet je gaan kiezen tussen Ja of Nee. Als we slavernij afwijzen, doen we dat niet omdat de Bijbel het verbiedt (integendeel), maar omdat het het meest in lijn met het evangelie is zoals wij dat opvatten. Als we homorelaties oke vinden, doen we dat niet met een beroep op de Bijbel (want daar zijn homorelaties geen issue), maar omdat de boodschap van liefde van het evangelie belangrijker is dan de concrete vorm die een partnerschap van liefde en trouw aanneemt.
Laatst gewijzigd door
Cicero op 24 jun 2013 10:08, 1 keer totaal gewijzigd.