Ik dacht dat de apocriefen "later toegevoegd" waren — maar mijn HSV studiebijbel vertelt iets anders

[vroegekerk27]

Ik heb de afgelopen tijd intensief in de HSV studiebijbel gelezen,
specifiek de inleidingen op het Oude Testament en het hoofdstuk over de canon.

Hierbij stuit ik op iets wat mij niet loslaat en waarover ik graag jullie gedachten zou horen.

De Nederlandse Geloofsbelijdenis (artikel 6) leert ons dat de apocriefe boeken "wel gelezen mogen worden maar niet tot de Heilige Schrift behoren". Tegelijk noemt de katholieke Kerk diezelfde boeken "deuterokanoniek" en beschouwt ze als volwaardig Schrift.

Wat mij verraste in de HSV studiebijbel is hoe vroeg deze zeven boeken al circuleerden binnen de Joodse en vroegchristelijke gemeenschappen, hoe vaak de apostelen ze citeren of er duidelijk naar verwijzen, en hoe de Septuaginta (de Griekse vertaling die de vroege Kerk gebruikte) ze gewoon meeneemt.

Het beeld dat ik meekreeg, dat de apocriefen "later toegevoegd" zijn, lijkt historisch lastig houdbaar.

Ik heb mijn gedachten en citaten uit de HSV studiebijbel uitgeschreven op een blog https://vroegekerk.net/wat-de-hsv-studiebijbel-ons-vertelt-over-de-boeken-van-de-bijbel/

Mijn vraag: hoe gaan jullie zelf om met wat de HSV studiebijbel hierover schrijft?

[Pcrtje]

Hoi Vroegekerk27, welkom op het forum en leuk dat je een belangwekkend onderwerp aansnijdt. Ik wil er op een later moment uitgebreider op reageren maar hier heb je alvast enkele gedachten van mijn kant.

1. De belangrijkste reden dat de apocriefe boeken nu niet meer in protestantse Bijbels staan is omdat het goedkoper is. In de tijd van de vroege boekdrukkunst scheelde het veel geld om de apocriefe boeken, die protestantse drukkers toch niet canoniek achtten, gewoon weg te laten.
2. Dit speelt uiteraard niet alleen bij de HSV, maar ook bij de meeste andere Bijbelvertalingen in het Nederlandse spraakgebied. De apocriefe boeken kun je bijvoorbeeld wel als speciale editie in de NBV krijgen, maar daar moet je wel specifiek naar zoeken.
3. Of de apocriefe boeken daadwerkelijk gezaghebbend zijn is natuurlijk geen historische vraag, maar een theologische. Historische argumenten hebben bij het beantwoorden van een theologisch vraagstuk slechts beperkte waarde, zeker als je allerlei theologische waarheden veronderstelt.
4. Je blogbijdrage is interessant, maar je hebt blijkbaar de neiging om moderne manieren van geloofsbeleving, zoals evangelisatie, te projecteren op de eerste eeuwen na Christus. Ik zal je een paar voorbeelden geven. De apostelen liepen niet met een Bijbel/Septuaginta onder de arm de wereld over. Sterker nog, ze spraken naar alle waarschijnlijkheid niet eens Grieks. De NT-brieven zijn ook niet door de Arameestalige discipelen van Jezus geschreven, maar door mensen die Grieks als moedertaal hadden en in Griekstalige wereld leefden. (Openbaring is mogelijk een uitzondering.) Er waren wel rondtrekkende predikers, zoals Paulus, maar op Petrus na weten we van Jezus' discipelen helemaal niets. Paulus noemt Petrus (Jezus' discipel) en Jacobus (Jezus' broer die de gemeente in Jeruzalem leidde); alle andere verdwijnen uit het historische archief totdat er legendarische verslagen verschijnen. De verspreiding van het christelijk geloof verliep veeleer op een manier die we tegenwoordig mond-tot-mond-reclame noemen dan moderne, georganiseerde uitzendingen waarbij het verspreiden van papieren materiaal wezenlijk onderdeel is.

Als je een laagdrempelige inleiding op het verspreiden van het vroegste christendom wilt lezen, zou ik je De God van Galilea van B. Ehrman aanraden.

Concreet antwoord op je vraag: ik lees de HSV-studiebijbel niet en ik zou er ook maar beperkte waarde aan hechten.

[Lalage]

De apostelen liepen niet met een Bijbel/Septuaginta onder de arm de wereld over. Sterker nog, ze spraken naar alle waarschijnlijkheid niet eens Grieks. De NT-brieven zijn ook niet door de Arameestalige discipelen van Jezus geschreven, maar door mensen die Grieks als moedertaal hadden en in Griekstalige wereld leefden.

Professor Geurt-Henk van Kooten zegt dat Jezus ook Grieks sprak. Citaat uit Trouw:

Van Kooten benadrukt juist dat het Nieuwe Testament in het Grieks is geschreven en dus ook deel uitmaakt van de Grieks-Romeinse wereld. En dat Jezus zelf niet alleen Aramees sprak. “Hij verwierf aanhang onder Griekstaligen, nergens staat dat hij een tolk had. Wat denkt u dat hij sprak toen hij tijdens zijn proces voor de Romein Pontius Pilatus stond? Geen Latijn. Geen Aramees. Zoals zoveel Joden toen beheerste Jezus Grieks.”

[Pcrtje]

Professor Geurt-Henk van Kooten zegt dat Jezus ook Grieks sprak.

Ja, ik weet dat Van Kooten dat denkt. Ik heb uiteraard geen peiling gehouden, maar ik heb de indruk dat dit een minderheidspositie is (evenals zijn dateringsvoorstel van het Johannesevangelie ook weinig weerklank lijkt te vinden.) Wellicht kan Cicero daar nog een mening over geven. Eerder schreef hij eens op het forum dat hij niet uitsluit dat, historisch gezien, Jezus tot op zekere hoogte Grieks gekund zou hebben.

Ik baseerde me overigens op Der historische Jesus van Theißen en Merz, p.162; en Ehrmans Forgery & Counterforgery (bladzijde moet ik even opzoeken, hoofdstuk over het auteurschap van 1 Petrus).

[Cahier]

Deze website raad ik aan: https://www.bible-researcher.com/canon8.html

De codex (boekvorm) is uitgevonden, dan wel gepopulariseeerd door de Christenen. Jezus en de Apostelen hadden alleen toegang tot boekrollen. Op het moment dat in later eeuwen meerdere boeken worden samengebonden in één codex dan zegt dat niets over de status van alle boeken in die collectie. Oude Testament, Apcriefen, Nieuwe Testament en Apostolische Vaders (zoals Clement of de Pastor van Hermas) kunnen worden samengebonden in een volume als kerkboek en bijbel.

Veel van de kerkvaders die in de eerst eeuwen de canon van de schrift behandelen beperken de canon van het oude testament tot 22 boeken. Dat zijn ruwweg de 39 boeken van de Joodse canon die iets anders werden geteld.
In de marge is er wel enig verschil. Er is bijvoorbeeld onzekerheid over het boek Esther, dat sommigen niet tot canon rekenen en anderen wel. En ook een paar kleine apocriefe geschriften werden hierin wel meegesmokkeld. De Griekse vertalingen van Baruch en de brief van Jeremia, bijvoorbeeld, stonden namelijk oorspronkelijk op dezelfde boekrol als Jeremia, om maar iets te noemen.

Het mag duidelijk zijn: de boeken van de Makkabeeën waren ook toen apocrief. Veel van die eerder genoemde kerkvaders stonden best positief tegenover het lezen van die apocriefe boeken alleen ze hadden geen goddelijk gezag. Rufinus spreekt dan ook van kerkelijke boeken.

Maar daartegenover staat ook weer iemand als Cyrillus van Jeruzalem, die het lezen van de apocriefen ontraad:
“Lees geen van de apocriefe geschriften. Want als je de boeken die door allen worden erkend niet kent, waarom vermoei je je dan tevergeefs met de omstreden boeken? Lees de goddelijke Schriften: deze tweeëntwintig boeken van het Oude Testament, die door de tweeënzeventig vertalers zijn vertaald.”

Het was ook toen duidelijk dat de Joods canon de christelijke canon van het oude testament is. De verwarring ontstaat naarmate men verder van het Jeruzalem van de eerste eeuw verwijderd is in tijd en afstand. Dan begint de verwarring en worden door kerkvaders als Augustinus ook de apocriefen tot de canon gerekend.

De apocriefen worden pas definitief tot de Septuagint gerekend door de synode van Jeruzalem van 1672. Dat is ruim 16 eeuwen te laat.

[Cicero]

Ja, ik weet dat Van Kooten dat denkt. Ik heb uiteraard geen peiling gehouden, maar ik heb de indruk dat dit een minderheidspositie is (evenals zijn dateringsvoorstel van het Johannesevangelie ook weinig weerklank lijkt te vinden.) Wellicht kan Cicero daar nog een mening over geven. Eerder schreef hij eens op het forum dat hij niet uitsluit dat, historisch gezien, Jezus tot op zekere hoogte Grieks gekund zou hebben.

Ik baseerde me overigens op Der historische Jesus van Theißen en Merz, p.162; en Ehrmans Forgery & Counterforgery (bladzijde moet ik even opzoeken, hoofdstuk over het auteurschap van 1 Petrus).

Het is goed voorstelbaar dat Jezus enige woorden Grieks sprak, of wellicht zelfs wat eenvoudige zinnetjes. Vergelijk hoe tegenwoordig iedereen in Nederland wel een paar woorden of zinnetjes Engels en Duits kent.
Of het verder ging dan dat is uiterst moeilijk aan te tonen. Het argument van Van Kooten, die naar Jezus' gesprekken met Pilatus verwijst, is erg zwak. In het oudste evangelie (inderdaad, dat is nog steeds de consensus) zegt Jezus alleen: U zegt (het). In Matteüs en Lucas zegt Hij verder ook niets meer. Als we aannemen dat dit historisch klopt (het zou kunnen), kende Jezus twee woorden Grieks. Maar het zo evengoed kunnen zijn dat er gebruikgemaakt werd van een tolk en dat dat in de beschrijving is weggelaten.
In Johannes spreekt Jezus natuurlijk veel meer (wat expliciet in tegenspraak is met de synoptici), maar dat is vrij duidelijk een verbeeldingsrijke uitwerking, helemaal in de geest van de theologie en schrijfwijze van de evangelist.